Het ontwikkelen van een simulatorgebaseerde toets voor rijvaardigheid, Maarten Marsman

De laatste jaren is er veel aandacht voor veiligheid op de weg. Uit onderzoek blijkt dat jonge onervaren bestuurders vaak bij ongevallen betrokken zijn en er in deze categorie relatief veel verkeersslachtoffers vallen. Veel verbeterprogramma’s zijn hierom gericht op de rijopleiding. Eén van de innovaties in rijopleidingen betreft het gebruik van simulatoren, zoals momenteel door de ANWB wordt gedaan. Enerzijds kunnen hierdoor op een gecontroleerde manier complexe en eventueel risicovolle situaties aangeboden worden zonder dat er gevaar bestaat voor de leerling. Anderzijds biedt de simulator een situatie die vrij dicht bij de werkelijkheid ligt, waardoor een natuurlijke interactie met de omgeving plaatsvindt.

Hoewel de simulator al geruime tijd toegepast wordt als lesinstrument binnen de rijopleiding vindt er nog geen toetsing plaats van het rijgedrag in de simulator. In de simulator wordt het gedrag van de bestuurder in de virtuele ruimte geregistreerd, zoals snelheid, afstand tot bepaalde objecten en reactietijd. Deze gegevens kunnen gebruikt worden om uitspraken te doen over de rijvaardigheid van een leerling.

Het doel van het project is om een simulatortoets te ontwikkelen die leidt tot een objectieve beoordeling van rijvaardigheid. De onderwerpen die aan bod zullen komen hebben raakvlakken met de onderwijskunde, cognitieve- en ontwikkelingspsychologie en de psychometrie. In de eerste fase van het project zal op basis van bestaande kennis tot een formele definitie van rijvaardigheid gekomen worden. Dit zal vervolgens worden omgezet naar een toetstheoretisch raamwerk waarbinnen de toets ontwikkeld kan worden. De vraag die hieraan ten grondslag ligt is: ‘Wat is rijvaardigheid, en hoe kunnen we dit het beste meten?’ Bij de beantwoording van deze vraag dient rekening gehouden te worden met de beperkingen die opgelegd worden doordat er met een simulator gewerkt wordt, zoals het gegeven dat in de ANWB simulator kijkgedrag niet gemeten kan worden. Er zullen menselijke assessoren (instructeurs uit de ANWB rijopleiding, examinatoren van CBR) worden ingezet om de prestatie van leerlingen in de simulator te scoren. Ook zal er een statistisch model ontwikkeld worden om van een score, gegeven door meerdere assessoren, tot een uitspraak over een leerling te komen.

Een ander onderwerp betreft de prestatiematen die geregistreerd worden in de simulator, zoals snelheid, reactietijd en afstand tot objecten in de virtuele ruimte (kruispunt, andere weggebruikers, etc.). Op welke manier kunnen deze prestatiematen gekoppeld worden aan de rijvaardigheid en welke relaties zijn er te vinden? Er zal een methode ontwikkeld worden om de prestatiematen aan rijvaardigheid te kunnen relateren. Een aantal aspecten zullen hierbij behandeld worden, zoals de afhankelijkheid tussen de afzonderlijke maten en redundantie in informatie van enkele prestatiematen als voorspeller van de vaardigheid van een student.

Als de simulatortoets ontwikkeld is, is het zaak om de psychometrische kwaliteit hiervan te onderzoeken., oftewel de betrouwbaarheid en validiteit. De betrouwbaarheid van de toetsscores wordt onderzocht tijdens een cross-sectionele en een longitudinale studie. Leerlingen aan het begin, tijdens en aan het einde van de rijopleiding kunnen hierbij gehanteerd worden als norm groepen. Daarnaast kunnen ook bestuurders op verschillende momenten na voltooiing van de rijopleiding hiervoor gebruikt worden. De validiteit van de interpretatie gegeven aan de toetsscore zal worden onderzocht door relaties te leggen tussen de toetsscore, de prestatie tijdens de praktijktoets en andere toetsen op het gebied van rijvaardigheid (zie ook CitoDrive).

Een laatste aspect dat aan bod komt zodra de toets tot stand is gekomen, is de mate waarin de vaardigheid van leerlingen groeit tijdens de rijopleiding. Tijdens de cross-sectionele en de longitudinale studie zal hiernaar gekeken worden. Hoe ontwikkelen vaardigheden zich tijdens de opleiding? Er zal ook gekeken worden naar de relatie tussen prestatie tijdens de simulatortoets en ontwikkelingen na het voltooien van de rijopleiding. Eén vraag is hoe vaardigheden zich ontwikkelen na het voltooien van de rijopleiding. Een andere vraag is of er een mogelijke relatie te leggen valt tussen ongevalbetrokkenheid en prestatie tijdens te simulatortoets.